و افلاك علويه را اصلا اختلاف منظر نيست نه از روى حسّ ، و نه از روى حساب ؛ و اين نيز من جمله ادلّهء بودن ارض است بمنزله نقطه بقياس اين افلاك . و وجه استحسانى بودن شمس فوق فلك زهره و تحت فلك مريخ آنست كه چون شمس سلطان الكواكب است بايد كه متوسط باشد ميان شش سياره ديگر . و نيز اگر شمس بالاتر يا فروتر بودى بسبب افراط و تفريط حرارت در نشوونماى مواليد ثلاثه فتورى عظيم روى مىداد فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ . بيان : اين بود عبارت جامع بهادرى در ترتيب ستارگان ياد شده بطريق كسف و اختلاف منظر ، اينك در بيان برخى از مطالب آن اشاراتى مىنماييم : كسف ناپديد گشتن نور جرم مرئى است بر اثر واسطه شدن حاجبى ميان رائى و مرئى ، چنان‌كه ابر فضا را فرا گرفته است حائل ميان ما و جرم آفتاب مىگردد و نور خورشيد از نظر ما ناپديد مىگردد . بقول شيخ اجل سعدى : با بدان كم‌نشين كه صحبت بد * گرچه پاكى تو را پليد كند آفتاب بدان بزرگى را * لكّه ابر ناپديد كند هرگاه در ميان اجرام آسمانى ، جرمى كاسف جرم ديگر شود كاشف آن بود كه كاسف نسبت بما زيرين است و مكسوف زبرين . و بدين مطلب قاضىزاده رومى در شرح ملخص چغمينى گويد : و أما ترتيبها على الوجه المذكور فلانّ - و أن بعض الثوابت ينكسف بزحل المنكسف بالمشترى المنكسف بالمريخ المنكسف بالزهرة المنكسفة بعطارد المنكسف بالقمر الكاسف للشمس ؛ و لا شك أن فلك المنكسف فوق الفلك الكاسف . و همچنين خواجه طوسى در تذكره گويد : و السبعة الباقية للسيارات السبعة على ترتيب خسف بعضها بعضا : اقصاها لزحل ، و مايليه للمشترى ، ثم للمريخ ؛ و الادنى